Een rondje langs de slagvelden - 5 -

De strijd op links en de VVD
De concurrentie tussen de partijen ter linkerzijde staat door de opkomst van PVV en TON enigszins in de schaduw, maar is daarom niet minder verbeten. Doordat er op links vier partijen van aanzienlijke omvang strijden om de kiezersgunst, en de marges smal zijn, zijn de belangen navenant groot. Dat risico betreft in de eerste plaats de PvdA.

De PvdA is traditioneel de grote partij op links, maar heeft in de peilingen in 2009 een naoorlogs dieptepunt bereikt dat suggereert dat de partij in zijn huidige vorm de houdbaarheidsdatum met rasse schreden is genaderd, zonder dat de partijleiding er veel tegen lijkt te willen doen uit angst nóg meer mensen van zich te vervreemden. Na de enorme overwinning bij de Gemeenteraadsverkiezingen in 2006 gingen de lokale partijbonzen, al niet gespeend van een behoorlijke dosis arrogantie, er van uit dat de PvdA de tijdgeest het best vertegenwoordigde, en andere partijen zich naar haar mening moesten schikken. In de colleges van B&W ontstond een zekere afspiegeling van dit gevoel, wat door politieke tegenstanders morrend geaccepteerd werd. Tevens bleek er een ongeschreven landelijke richtlijn te worden gehanteerd om de eveneens succesvolle SP te weren uit deze colleges, iets wat door de omvang van het verkiezingssucces niet erg moeilijk bleek. In veel grotere gemeenten bleek niet alleen GroenLinks onevenredig vaak op het pluche te belanden, dit gold ook voor de VVD, waarmee lokale PvdA´ers graag samenwerken. De VVD is namelijk in de grotere steden vaak aanzienlijk linkser dan in de kleinere gemeenten. Voorbeelden van een dergelijke collegesamenstelling zijn Den Haag en Delft (PvdA/GL/VVD/D66). Een van de zaken die de PvdA deze verkiezingen bedreigt, is de tendens onder het allochtone electoraat dit jaar thuis te blijven. Meer dan welke andere partij leunen de sociaaldemocraten op de stemmen van immigranten. Voorspelling: halvering van het aantal raadszetels, wethouders (minus circa 33%).

De Socialistische Partij (SP) staat landelijk onder druk, na een jarenlange opmars. Die opmars resulteerde in wethouders in steden als Eindhoven en Heerlen, hoewel de partij in een aantal steden bewust buiten het college werd gehouden. De kracht van de SP ligt in de directe hulp die de partij de bevolking biedt, waarmee ze de vroegere rol van de PvdA op veel plaatsen volledig overgenomen heeft. Bij de Gemeenteraadsverkiezingen van 2006 scoorde de SP nog niet zo sterk als later datzelfde jaar bij de parlementsverkiezingen, zodat de te verwachten teruggang dit jaar minder extreem zal zijn dan wat de TweedeKamer-fractie lijkt te gaan overkomen. Toch lijkt de SP in staat de positie van de PvdA in een aantal steden over te gaan nemen, wat voor de sociaaldemocraten een nachtmerrie-scenario is. Voor een onschuldig toeschouwer toont de huidige ledensamenstelling van de SP een treffende gelijkenis met de achterban van de PvdA begin jaren ´80. Voorspelling: ondanks een achteruitgang in zetels is door gewenning en meer ervaring een toename van het aantal wethoudersposten niet ondenkbaar. Zetels -10%, Wethouders +5%.

GroenLinks heeft zich de afgelopen tien jaar meer en meer ontpopt als bestuurderspartij die in staat is verantwoordelijkheid te dragen op lokaal niveau. De geleidelijke teruggang van het aandeel in de landelijke stem heeft de partij van het pluche afgehouden, maar lokaal doet GL het tamelijk goed, buitenproportioneel zelfs. GL is met de PvdA de enige partij die in het College van B&W van alle grote steden vertegenwoordigd is. Het actieverleden van de partijgangers komt nog wel geregeld tot uitdrukking in opstappende wethouders om principiële redenen, maar door de bank genomen worden GL´ers serieus genomen. Het bedrijfsleven lijkt langzamerhand aan het idee te wennen, en er het beste van te maken. Het enorme verval van de PvdA biedt ook GL een kans om in veel colleges van B&W onder de rol van juniorpartner uit te komen, hoewel afgewacht moet worden in hoeverre men daar psychisch toe in staat is. Voorspelling: raadzetels +15%, de toename van wethoudersposten zal in de eerste plaats terugkomen in de kleinere gemeenten, +10%.

D66 werd in 2006 bijna weggevaagd, vergelijkbaar met wat de partij overkwam bij de Algemene verkiezingen later dat jaar. ± Tien jaar geleden kon de partij bogen op een stabiele bestuursdeelname, die echter door een serie achtereenvolgende electorale nederlagen vrijwel geheel verdampt is. De partij verdween in een groot aantal gemeenten helemaal, of doopte zichzelf om tot lokale partij in de hoop electorale afstraffingen te kunnen ontlopen.

Nu lijken de sociaalliberalen in één klap alle verloren raadszetels te kunnen gaan terughalen. Dat zal vooral ten koste gaan van de PvdA, en na de kabinetsbreuk van afgelopen zaterdagochtend, wellicht ook van het CDA. Of dat ook kan worden vertaald naar wethouderszetels moet worden betwijfeld, aangezien de grote instroom van nieuwe raadsleden bij voorkeur door oude rotten begeleid moet worden. Of D66 voldoende goede mensen heeft om potentiële wethoudersposten te vervullen moet worden afgewacht, maar dat dit de partij is waarvan de komende vier jaar de meeste ongelukjes met wethouders kunnen worden verwacht staat op voorhand wel vast. De geruchten over een grote instroom van baantjesjagers het afgelopen jaar zal daar evenmin goed aan doen. Voorspelling: aantal raadszetels maal 3 à 4, wethoudersposten (hoogstens) maal twee.

Hoewel je de VVD nou niet ècht links kunt noemen, staat wel vast dat in de grotere steden de VVD´ers heel wat linkser zijn dan daarbuiten (uitzondering: Den Haag). De electorale schommelingen zullen van de VVD op voorhand één van de grote winnaars maken van deze verkiezingen, niet in het minst doordat de liberalen in 2006 enorme klappen kregen te verwerken. Een extra effect is de afwezigheid van de PVV tijdens deze verkiezingen, waar juist de VVD het meest van zal profiteren. Desalniettemin heeft de partij wat te bewijzen: doordat TON in een aantal grotere gemeenten meedoet, zal de VVD moeten bewijzen méér te zijn dan derde keus voor de stem van rechts. Dat is voor de VVD van eminent belang. Voorspelling: raadszetels maal twee, wethoudersposten + 75%.


Volgend artikel: Den Haag & Almere – Decors van de beslissende slag



Reacties:

1.

Thomas Wentzel op 23 Feb 2010 om 11:37 am

Realistische analyse, links is immers nooit dood. Waart altijd een gevaar rond.

2.

leusen op 23 Feb 2010 om 12:18 pm

Mooie analyse. Of er echter CDA’ers zullen overlopen naar D66 vraag ik me af.

3.

jip gulzen op 23 Feb 2010 om 12:55 pm

@ Hannibal

Ik mis toch een element in de analyse, maar dat wordt meestal buiten beschouwing gelaten.
Ik neem de middelgrote stad Arnhem als voorbeeld. Bij de vorige gemeenteraadsverliezingen heeft een meerderheid van de stemgerechtigden NIET gestemd! Een meerderheid! Ik was daar bij.

Arnhem hield een ‘referendum’ over varianten van een stadshaven, dus kiezen uit al gebakken brood. Opkomst? 10%!
Het megastation is een ramp, zowel bouwkundig als financieel, en is door twee gigatorens nu al ontsierd, want Arnhem moet natuurlijk wel Wereldstad worden!!!
De Arnhemse VVD is voor mij VVD66, dus ik stem weer ongeldig wegens het ontbreken van een alternatief – de plaatselijke partijtjes zijn te vaag.

Het is doodzonde dat er geen PVV afdeling opgezet mocht worden. Hoeveel winst had er niet ingezeten?
Arnhem nu is het Havanna aan de Rijn, tel uit die winst.
Ze voelen aan hun water dat de tijden veranderen, want een megamoskeet is nipt voorkomen.

4.

Luuk op 23 Feb 2010 om 12:57 pm

@Leusen
Die gasten mag D66 houden.

5.

Hannibal op 23 Feb 2010 om 1:27 pm

@ Jip

Daar ga ik in deel 8 nog even summier op in. Geduld! Overigens staat Arnhem op mijn watchlist ivm TON en NVU (zie ook deel 2). Als je nog een directe link hebt waar op 3 maart de uitslag in Arnhem te vinden zal zijn, ben ik je zeer verplicht.

6.

Chevalier op 23 Feb 2010 om 1:29 pm

Hannibal,

Maar lees ook eens deze analyse van Syp Wynia in Elsevier die me absoluut niet ongeloofwaardig voorkomt. Als Bos in dit spel slaagt dan kunnen de voorspellingen over de PvdA en D66 anders uitpakken.

http://www.elsevier.nl/web/Opinie/Commentaren/258967/Bos-wil-CDA-splijten-met-cordon-tegen-Wilders.htm

7.

Hannibal op 23 Feb 2010 om 4:03 pm

@ Chevalier
Dat spel gaat alleen goed zolang Balkenende de partij nog aanvoert. Niemand gelooft dat JPB nog naar links zal kijken, en het uitsluiten van Wilders betekent automatisch een keus voor links. Dat betekent dus hangende pootjes van het CDA. Bovendien loopt dan een groot deel van de rechtervleugel van het CDA over naar de PVV. Dat zelfs een deel van de SGP-stemmers die overstap overweegt is in dat verband een heel belangrijk signaal.
Het CDA moet counteren met de leus dat de beste bescherming tegen de PVV een groot CDA is. Dat is ook gewoon waar, natuurlijk. Daarmee staat Bos voor het blok dat hij door de SP wordt afgerekend op zijn AOW-standpunt, door het CDA op multicul en door D66 op de economie. Eerlijke linkse mensen konden nog wel eens besluiten dat GL te prefereren valt. Bos is ongeloofwaardig, en wordt dat zo steeds meer. Alle zeilen bijzetten om voor de gemeenteraden nog wat te redden is geen slechte strategie, maar voor de Algemene verkiezingen schiet deze aanpak m.i. tekort, en zal zich tegen hem keren. Iedere stem die volgende week op onwaarachtige gronden binnen wordt gehaald, raakt hij twee maanden later weer kwijt. Parlementsverkiezingen gaan over vooruit kijken. Op dat punt heeft de PvdA weinig te bieden.

Wat niet wegneemt dat het CDA moeilijk zit. De PVV op haar rechterflank is haar grootste zorg, en het moet hopen dat de SP de PvdA meer zal bedreigen dan ze nu doet.

8.

zwaluw op 23 Feb 2010 om 4:35 pm

De begrippen Links en Rechts zijn vorige eeuwse terminologie. Niet meer gebruiken dus, geeft verwarring.

9.

zande op 23 Feb 2010 om 4:55 pm

Zwaluw

alternatief dat altijd de lading dekt? Zonder uit te komen op liberaal-christelijk-progressief.

10.

Loubna op 24 Feb 2010 om 12:51 am

..Mooi stuk, ben benieuwd naar jouw volgende analyse die er nu aan komt.
groet
“Truste”

11.

Willem op 24 Feb 2010 om 10:19 am

In Delft zit D66 niet in het college. Het college bestaat uit Pvda, GroenLinks, VVD en Stip (lokale studentenpartij).