Mark Rutte beweegt als eerste. En ook nog in de verkeerde richting. Na afloop van zijn bezoek aan de informateur benoemde Rutte woensdag alleen nog de ‘randvoorwaarden die de VVD aan zo’n combinatie verbindt’ als obstakel voor Paars-plus. De andere partijleiders kennen die, stelde Rutte. Als ze ermee akkoord gaan daar open over te praten, dan kan dat.
Maar ondervangt dat ook het probleem dat Rutte en zijn VVD in een coalitie met drie linkse partijen zouden belanden? Waar hij een week geleden nog moeilijk keek, antwoordde hij nu met een stellig en opgeruimd: ‘ja’. Dat kan worden opgevat als een open invitatie. Zowel PvdA-leider Job Cohen, D66-voorman Alexander Pechtold als Femke Halsema van GroenLinks hebben meermalen gezegd dat ze ‘geen taboes’ kennen. ‘Ik ben niet van de schriftlezingen’, analyseerde Pechtold. ‘Maar hier zie ik toch verschillen met vorige week.’
Rutte repte woensdag niet meer over zijn vaak beleden voorkeur voor een middenkabinet met het CDA. Hij zei slechts dat er ‘verschillende voorkeursvarianten’ waren, waarvan Paars-plus er één is. ‘Er moet er toch eens één uitgeboord worden’, stelde Rutte. Ook op andere manieren benadrukte hij dat er haast geboden is.
Ook de andere leiders benadrukten dat. ‘Er wordt flink op de fractievoorzitters gedrukt’, aldus D66-leider Pechtold. ‘Ik zie het positief in.’ GroenLinks-voorvrouwe Femke Halsema: ‘Ik begin te lijden aan enig formatieongeduld.’ Ze voorspelde dat de informatieronde van Tjeenk Willink ‘nog enkele dagen’ zou duren.
Al die in het openbaar beleden ergernis over het formatietempo lijkt vooral bedoeld om de volgende stap voor te bereiden. Pechtold zei de kans aanwezig te achten dat de partijen al deze week om tafel gaan om serieus te onderhandelen over de vierpartijencombinatie. In weerwil van alle geweeklaag zou dat snel zijn. Nog maar drie weken terug immers konden de meeste kiezers – en vooral de VVD-achterban – zich bij deze combinatie nauwelijks iets voorstellen. Nu wordt zo’n verkenning geloofwaardig gepresenteerd als een noodzaak.
De grote rechts-linkstegenstelling, nog maar drie weken geleden inzet van de verkiezingsrace, is ondertussen bijna ongemerkt al tweemaal geslecht. De grote vijand, de PvdA, lijkt de onvermijdelijke coalitiepartner te worden zonder dat dat in de MSM heel veel opzien baart. De belangrijkste zetten op dit vlak komen op conto van de premier in spe zelf. Hij zette Geert Wilders dinsdag buiten de formatie en bracht tegelijkertijd het beeld de wereld in dat Wilders dat eigenlijk zelf deed. De PVV-leider had in dat debat natuurlijk gewoon gelijk, maar door Wilders zeven maal ‘nee’ te laten zeggen tegen de uitnodiging met alleen de VVD om de tafel te gaan, bepaalde Rutte het beeld.
Deze manoeuvres maken onmiskenbaar de weg vrij naar onderhandelingen over PaarsPlus, dat hiermee wel akelig dichtbij komt. Mark Rutte moet nu zijn huid duur verkopen, als hij dat niet doet krijgt hij in maart te maken met een kiezersopstand van de eerste orde. Want laten we wel wezen, het succes van de PVV werd gerealiseerd in een periode dat ook de VVD in de oppositie zat.
Regeringspartijen zijn uit de aard der zaak veel kwetsbaarder. De doorgang van PaarsPlus zal de VVD op een vreselijke manier gaan bezuren. Niet alleen zal de PVV gehakt van haar maken, ook het CDA zal terrein op de liberalen heroveren. Als in maart de achterban van de VVD blijkt te zijn gedecimeerd, zal de partij in het kabinet ook geen vuist meer kunnen maken wat betreft haar bezuinigingsagenda.
Maar wellicht moet dit geprobeerd worden. Onderhandelingen garanderen geen kabinet. Ongetwijfeld zullen de onderhandelende partijen de komende weken een schuin oog gericht houden op de peilingen, om te zien hoe het electoraat zal reageren op de nieuwe voornemens van de VVD. Niet omdat het voor de Tweede Kamer politieke consequenties heeft, maar omdat de Statenverkiezingen in maart een grote hypotheek leggen op het mogelijke succes van PaarsPlus. PaarsPlus heeft immers in die Eerste Kamer ook geen meerderheid (34/75), en bij een dreigende grote PVV-overwinning in maart ook geen perspectief daar op. Met een PaarsPlus kabinet dat nog geen half jaar daarvoor op het bordes heeft gestaan moet niemand gek opkijken als de PVV vanuit het niets ruim boven de 20% zal scoren. Het moment is er dan ideaal voor. En de Eerste Kamer wordt niet ontbonden na de val van een kabinet, dus die verdeling staat voor de eerstvolgende vier jaar.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten